امروز، ۸ اکتبر، روزی است که دوستداران حیات وحش در سراسر جهان برای تجلیل از یکی از شگفتانگیزترین و باهوشترین موجودات اقیانوس، یعنی اختاپوس، گرد هم میآیند. انتخاب این تاریخ (هشتمین روز از ماه اکتبر) نیز ادای احترامی هوشمندانه به هشت بازوی متمایز این حیوان دریایی است. روز جهانی اختاپوس، فرصتی برای افزایش آگاهی در مورد تنوع، زیستشناسی، هوش باورنکردنی و نیاز مبرم به حفاظت از این سرپایان خارقالعاده است.
اختاپوسها، که پیشینهشان حتی به دوران قبل از دایناسورها بازمیگردد، با تواناییهای منحصر به فرد خود، زیستشناسان و عموم مردم را به طور یکسان شگفتزده کردهاند. هوش اختاپوسها در میان بیمهرگان بینظیر است؛ آنها میتوانند از ابزار استفاده کنند، درب شیشهها را باز کنند، از هزارتوها عبور کنند و حتی چهرههای انسان را تشخیص دهند. سیستم عصبی آنها به قدری خاص است که حدود دو سوم نورونهایشان در بازوهایشان قرار دارد، به این معنی که بازوها میتوانند به طور مستقل از مغز مرکزی عمل کنند و به تنهایی بچشند، لمس کنند و حتی تصمیمگیری کنند.
حقایق شگفتانگیز اختاپوسها:
- سه قلب و خون آبی: اختاپوسها دارای سه قلب هستند. دو قلب برای پمپاژ خون به آبششها و یک قلب برای گردش خون در بقیه بدن. خون آنها نیز برخلاف خون قرمز پستانداران، به دلیل داشتن مادهای به نام هموسیانین که حاوی مس است (به جای آهن)، آبی رنگ است.
- استادان استتار: اختاپوسها نه تنها میتوانند رنگ پوست خود را به طرز چشمگیری تغییر دهند تا با محیط اطراف ترکیب شوند، بلکه قادرند بافت پوست خود را نیز تغییر دهند تا شبیه مرجانها یا سنگها شوند. این توانایی شگفتانگیز به آنها لقب «آفتابپرستهای دریا» را داده است.
- استفاده از ابزار: برخی از گونهها، مانند اختاپوس نارگیلی، مشاهده شدهاند که از پوست نارگیل یا صدفها برای ساختن یک پناهگاه سیار و حمل آن برای حفاظت استفاده میکنند.
- تولید جوهر: در مواقع خطر، اختاپوسها یک ابری از جوهر تیره به بیرون پرتاب میکنند که برای گیج کردن شکارچیان و ایجاد یک “نمود کاذب” برای فرار سریع استفاده میشود.
چالشهای پیش رو برای این موجودات باهوش
متأسفانه، این موجودات باهوش و سازگار با تهدیدات فزایندهای از جمله آلودگی دریایی (مخصوصاً پلاستیک)، صید بیش از حد و تخریب زیستگاههایشان روبهرو هستند. به علاوه، بحثهایی در مورد اخلاقی بودن تأسیس مزارع تجاری پرورش اختاپوس در برخی نقاط جهان مطرح شده که به دلیل هوش و نیازهای پیچیده زیستی این جانوران، با انتقادات شدید فعالان محیط زیست همراه است.
روز جهانی اختاپوس به ما یادآوری میکند که برای حفاظت از اکوسیستم دریایی، حیاتی است که در مورد این موجودات اسرارآمیز بیشتر بیاموزیم و اقدامات عملی برای محافظت از آنها انجام دهیم. با افزایش آگاهی عمومی، حمایت از سازمانهای حفاظت از اقیانوسها و کاهش ردپای کربن و پلاستیک خود، میتوانیم تضمین کنیم که نسلهای آینده نیز بتوانند شگفتیهای اختاپوسها را در زیستگاه طبیعی آنها مشاهده کنند. بیایید امروز، هوش، انعطافپذیری و زیبایی خیرهکننده این پادشاهان هشتپا و آبی خون دریاها را جشن بگیریم.
